Spacerkiem po Kętrzynie

W piękną, słoneczną sobotę 20 października kilkunastoosobowa grupa miłośników historii miasta spotkała się przy siedzibie Powiatowego Domu Kultury. Potem udała się na cmentarz komunalny, aby zwiedzić i obejrzeć historyczne nagrobki osób, które mieszkały w naszym mieście. Na wstępie Tadeusz Korowaj, prowadzący spotkanie zapoznał uczestników spotkania z historią nekropolii i dewastacją w latach 70. XX wieku nagrobków dawnych mieszkańców, w tym także jedynej kaplicy grobowej burmistrza Grajewskiego. Grupa przeszła alejkami dookoła cmentarza, zatrzymując się przy wybranych grobach osób tam spoczywających, o których opowiedział prowadzący spotkanie. Oto historia niektórych z nich.

IMG_20181020_101050

Zofia Licharewa urodziła się 14.08.1883r. w Rosji (Tosna, gubernia petersburska), zmarła 10.1980r. w Kętrzynie. Jej ojciec, Aleksy Aleksiejewicz, był carskim oficerem w randze generała majora; matka, polskiego pochodzenia, Maria z domu Gruszecka. Po ukończeniu prywatnej szkoły dla dziewcząt z wyższych sfer, pracowała jako guwernantka. Po śmierci ojca (1904r.) podjęła w 1906r. studia na wydziale matematyczno- fizycznym oraz ukończyła kursy fizyki z mineralogią. Przez kilka lat pracowała w Petersburgu w instytucie geologicznym oraz w gimnazjum jako nauczycielka, w latach 1913-15 w Szanghaju, a podczas I wojny światowej jako siostra miłosierdzia przy pielęgnowaniu rannych żołnierzy. W czasie rewolucji bolszewickiej zaangażowała się w prace związane z ochroną zabytków. W 1920r. brała udział w wyprawie na półwysep Kola z grupą kierowaną przez Aleksandra Fersmana (1883-1945) znanego geochemika i mineraloga, profesora uniwersytetu w Moskwie (odkryto złoża apatytów). Wtedy też poświęciła się całkowicie geologii, zostając asystentem prof. A. Fersmana, który wysłał ją w 1929r., w swoim zastępstwie, do Krakowa na sympozjum naukowe. Została na stałe w Polsce i pracowała w Państwowym Instytucie Geologicznym w Warszawie. Od 1938r. mieszkając w Krakowie, współpracowała ze słoweńskim historykiem sztuki prof. Wojsławem Mole (1886-1974), pracownikiem naukowym Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1925-1960. W czasie wojny mieszkała w majątku Garbaś (pow. suwalski) przy rodzinie Eugeniusza Gałdziewicza, z którym zamieszkała po 1945r. w Kętrzynie. Podjęła pracę w referacie kultury starostwa zajmując się m.in. zabezpieczaniem ocalałych przed grabieżą zabytków znajdujących się w okolicznych kościołach i pałacach. W 1947r. z zebranych zbiorów utworzyła muzeum, którym kierowała do 31.12.1963r. Mieszkała w budynku przy ul. Powstańców Warszawy nr 3, w którym znajdowało się muzeum. W 1962r. wydała pierwszą w języku polskim monografię miasta i powiatu kętrzyńskiego. Zmarła w wieku 97 lat, pochowana na cmentarzu komunalnym. Od 2003r. jest patronką Towarzystwa Miłośników Ziemi Kętrzyńskiej.

IMG_20181020_102139

Albert Christoph Rudolf Sapatka urodził się 13.10.1836r. w Prusach Zachodnich w miejscowości Nowe (niem. Neuenburg). Był synem Christiana kupca w Nowym i Józefiny z domu Porsch. Wychowywał się w Chełmnie, gdzie chodził do szkoły realnej. Później uczył się w gimnazjum w Halle i Lipsku, gdzie zdał maturę, tam też studiował teologię. Po studiach przeniósł się do Prus Wschodnich i rozpoczął pracę jako nauczyciel w Górnym (pow. gołdapski). Po zdaniu obu egzaminów kościelnych w Królewcu i złożeniu egzaminu nauczycielskiego w seminarium nauczycielskim w Węgorzewie dnia 11.11.1864r. objął nowo założone stanowisko prowincjonalnego wikarego dla Mazur. Od 1.09.1868r. został proboszczem w Olsztynie, gdzie położył duże zasługi w budowie kościoła i plebanii. Ze względu na lepsze warunki finansowe (duże środki pochłaniały koszty leczenia żony) od 26.03.1882r. pracował jako proboszcz w Gąskach (pow. olecki), a 1.10.1889r. został proboszczem w Rynie (wprowadzony 13 października). Na jego temat napisał okolicznościowy artykuł Marcin Gerss („Pieśń śpiewana przy wskazywaniu Pana plebana Sapatki w urząd jego w Rynie dnia 13 października 1889r.”). Był związany z misją wewnętrzną kościoła ewangelickiego. Szczególnie opiekował się robotnikami drogowymi, kolejowymi i leśnymi, postulując dla nich wydanie specjalnych polskojęzycznych publikacji. Pisał drobne artykuły w pismach królewieckich. W 1904r. wydał w Królewcu książkę-kronikę ewangelickiej parafii w Rynie będącą w dużej mierze jedyną istniejącą do dzisiaj historią miasta „Chronik der ewangelischen Kirchengemeinde Rhein in Ostpreussen zum 300-jahrigen Jubilaum ihrer Kirche 1604-1904”. Zmarł 8.02.1909r., pochowany na cmentarzu w Rastenburgu (Kętrzynie). Na zachowanym granitowo – marmurowym nagrobku obok nazwiska (A. Sapatka *dem 13 October 1836, +dem 8 Februar 1909) wyryta jest inskrypcja „Ich Weiss Dass Mein Erloser Lebt” („Ja wierzę, że mój Zbawiciel żyje”) zaczerpnięta z Biblii (Hiob 19,25) – „Wiem, że Odkupiciel mój żyje i jako ostatni nad prochem stanie”.

IMG_20181020_102732

Otto Kiaulehn (26.10.1881-29.03.1930) – granitowy nagrobek położony w środkowej części cmentarza należał do mistrza cukiernictwa i właściciela hotelu „Kaiserhof”, od urodzenia mieszkańca Rastenburga. Jego syn Heinz był redaktorem „Rastenburger Zeitung”, a po 1969r. drukował w „Rund um die Rastenburg”, wcześniej wydając drukiem materiały o historii rodzinnego miasta.

IMG_20181020_102211

Nieopodal tego grobu stoi nagrobek profesora i masona (brak krzyża). Był to Karl Wilhelm Claussen, który urodził się 21.06.1811r. w Pillau (obecnie Bałtijsk w obwodzie kaliningradzkim). Po ukończeniu gimnazjum rozpoczął studia (w latach 1832-1836) na Uniwersytecie Alberta („Albertina”) w Królewcu. Studiował na wydziale filozoficzno-historycznym historię antyczną i rzymską, historię literatury oraz gramatykę niemiecką i grecką. Opracował krytykę twórczości Goethego i Szekspira. Po studiach, w maju 1836r. podjął pracę w Konigliche Herzog Albrecht Gymnasium Rastenburg (Królewskie Gimnazjum im. Księcia Albrechta), które mieściło się w stojącym do dziś budynku przy kościele św. Jerzego. Po rocznym okresie próbnym został przez ówczesnego dyrektora Gimnazjum J. G. H. Heinicke zaprzysiężony jako nauczyciel łaciny i języka niemieckiego w młodszych klasach (seksta, kwinta, kwarta). Uczył tych przedmiotów m.in. Alberta Winklera, czyli Wojciecha Kętrzyńskiego. W zachowanej notatce napisanej przez dyrektora szkoły, znalazła się informacja, że „K. W. Claussen jest punktualny i sumienny w pracy, lubiany przez uczniów i stosuje z rozsądkiem dyscyplinę”. W szkole pracował do emerytury. Był też członkiem rastenburskiej loży masońskiej „Do Trzech Bram Świątyni”, a w latach 1869-1873 był jej mistrzem. Zmarł w 1898r. Fundatorzy nagrobka wyryli napis: „Dem verehrten Lehrer, dem teuern Freunde” („Szanowanemu nauczycielowi, drogiemu przyjacielowi”).

Rudolf Bruckmann (9.02.1869-4.02.1942) – nagrobek (położony w zach. części cmentarza) z czarnego marmuru w kształcie krzyża, należał do stelmacha mieszkającego przy Schulstrasse nr 16 (nieistniejący dom przy ul. Wojska Polskiego).


Na kolejny spacerek zapraszamy w drugiej połowie listopada. Zapraszamy!


Tadeusz Korowaj