Żywa lekcja kultury i historii w „Czerwonym Tulipanie”

Wystawa zdjęć związana z historią Żydów w dawnym Kętrzynie, prelekcje historyczne, warsztaty tańca żydowskiego, konkurs na najpiękniejszą palmę związaną z tradycyjnym, żydowskim świętem Sukot oraz tradycyjna kuchnia żydowska za nami. To wszystko odbyło się za sprawą realizowanego przez Powiatowy Dom Kultury „Czerwony Tulipan” projektu „Polin czyli jaki był kętrzyński Żyd?”.

IMG_2912

Żywa lekcja historii
Kiewe Israel Meyer, Natan Krohn i Natan Jontoff Loewenstein to żydowscy kupcy, którzy jako pierwsi 26 czerwca 1813 roku otrzymali obywatelstwo Rastenburga. 7 lat później Gminę żydowską zamieszkiwały już 74 osoby. Tak rozpoczęła się historia tego narodu w naszym mieście, którą przybliżył nam Tadeusz Korowaj, historyk i pracownik Powiatowego Domu Kultury „Czerwony Tulipan” podczas prezentowanej przez siebie wystawy zdjęć zabytków i miejsc związanych ze społecznością Żydów w dawnym Kętrzynie. Otwarcie wystawy towarzyszyło odsłonięciu przy ulicy Zjazdowej w naszym mieście pamiątkowej tablicy przy budynku dawnej synagogi. Tablica informuje, że budynek ten w latach 1853-1916 służył społeczności żydowskiej. Od 18 września do 16 października mogliśmy oglądać wystawę w Polsko-Niemieckim Centrum Kultury im. Arno Holza w Kętrzynie, 18 października została otwarta w Zespole Szkół w Garbnie, od 24 października była wystawiona w Centrum Kształcenia Rolniczego w Karolewie, 8 listopada trafiła do PDK Czerwony Tulipan, natomiast 16 listopada została zaprezentowana uczniom ze Szkoły Podstawowej w Drogoszach, po czym 20 listopada wróciła do Kętrzyna, by zagościć w tutejszym LO im. Wojciecha Kętrzyńskiego. Uczniowie wszystkich szkół do których trafi wystawa będą mieli okazję wziąć udział w prelekcji Tadeusza Korowaja. Chętne placówki nadal mogą zgłaszać się do „Czerwonego Tulipana”, by u nich także zaprezentowano wystawę.

23627416_10211783054665692_1088658559_o 23659728_10211783054705693_2137128257_o
Prezentacja wystawy i prelekcja historyczna poświęcona kętrzyńskim Żydom w ZSCKR w Karolewie, 24.10.2017.

Pan Korowaj zabrał nas w podróż w głąb historii dawnego Kętrzyna, w którym ludność pochodzenia żydowskiego tworzyła aktywną i znaczącą grupę mieszkańców miasta. Poznaliśmy żydowskich kupców, lekarzy, rajców miejskich, ich zwyczaje, muzykę i codzienne życie. Była to społeczność, która przyczyniła się do rozwoju gospodarki, handlu i kultury naszego miasta. Przypomniał nam tragiczną historię Nocy Kryształowej, która zmusiła tych ludzi do opuszczenia swoich majątków i domów – mówiła Joanna Cieleszyńska, partner projektu oraz nauczyciel historii w Zespole Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego w Karolewie. – Była to dla naszych uczniów wspaniała lekcja zachęcająca do odkrywania tajemnic swojej małej ojczyzny i poznawania bogatej kultury żydowskiej.

IMG_0513 IMG_0575
Prezentacja wystawy po uroczystości odsłonięcia tablicy pamiątkowej przed dawną synagogą, 18.09.2017 Centrum Kultury Polsko-Niemieckiej im. Arno Holza w Kętrzynie.

Coś dla fanów zagadek
Prelekcje historyczne to nie jedyna atrakcja, która powstała dzięki projektowi, a z której nadal można korzystać. Na wszystkich fanów tajemnic, przygód i zagadek nadal czeka quest historyczny. By rozpocząć podróż śladami żydowskich mieszkańców Rastenburga wystarczy zgłosić swoją klasę/szkołę w Powiatowym Domu Kultury „Czerwony Tulipan” i przystąpić do wyzwania.

IMG_2208 23634054_1937954503192451_1042105346_o

Uczniowie z Karolewa na podium
W jesiennej edycji konkursu „Kwiatki nie z tej rabatki” rozstrzygnięto również kategorię na najpiękniejszy bukiet związany z tradycyjnym, żydowskim świętem Sukot. Przyznano pierwsze miejsce oraz dwa wyróżnienia. Zwyciężyła praca I Klasy Technikum Architektury Krajobrazu w ZSCKR w Karolewie, natomiast wyróżnienia otrzymała klasa II oraz IV Technikum Architektury Krajobrazu w ZSCKR w Karolewie. Opiekunem wszystkich grup była Natalia Bilińska.

_MG_0110 IMG_2105

IMG_2109 IMG_2113
Tradycyjne żydowskie palmy zgłoszone do konkursu na najpiękniejszą kompozycję związaną z tradycyjnym, żydowskim świętem Sukot, 19.10.2017.

Taniec najradośniejszą formą ekspresji?
W żydowskiej kulturze radować się to nie mniej, nie więcej, a tańczyć właśnie. W języku aramejskim (używanym za czasów Chrystusa przez Żydów, którzy wrócili z Babilonu) na określenie słów „tańczyć” i „radować się” używano tych samych wyrazów. W języku hebrajskim jest jedenaście słów określających taniec i ruchy taneczne, ale najczęściej używanym określeniem jest „hagag” co dosłownie znaczy tańczyć po kole, które symbolizuje jedność, równość, integrację oraz wspólnotę. I takie właśnie są tańce żydowskie – przepełnione radością, poczuciem wspólnoty i szczęścia. Takie też były warsztaty realizowane w Powiatowym Domu Kultury „Czerwony Tulipan” w Kętrzynie, które poprowadziła Dorota Herok choreograf zespołu tańca żydowskiego i izraelskiego „Klezmer” z Cieszyna, absolwentka Chrześcijańskiej Szkoły Pantonimy, Dramy i Tańca, która przyjechała do Kętrzyna wprost z Izraela, gdzie co roku bierze udział w warsztatach prowadzonych przez izraelskich tancerzy i choreografów. W trakcie zajęć uczestnicy poznali tańce izraelskie, żydowskie, klezmerskie, z wpływami chasydzkimi, jemeńskimi oraz orientalnymi.

IMG_2842 IMG_2820

IMG_2826 IMG_2816
Warsztaty tańca żydowskiego, 6-8.11.2017.

Tańce żydowskie są bardzo radosne, przepełnione pozytywną energią. Raczej nie przypominają naszych układów, tutaj tańczy się w grupie, nie w parach. Bardzo się cieszę, że zdecydowałam się wziąć udział w warsztatach. To było bardzo ciekawe doświadczenie, a pani Dorota to człowiek z pasją. Zajęcia z nią były czystą przyjemnością – mówiła Wiesława Kordek, uczestniczka warsztatów tanecznych.
Naszym uczniom szczególnie przypadły do gustu właśnie warsztaty tańca żydowskiego. W trakcie zajęć nauczyli się aż 9 różnych układów – dodała Joanna Cieleszyńska.

Wieczór szabatowy – uroczyste podsumowanie projektu
Zakończenie projektu „Polin czyli jaki był kętrzyński Żyd?” odbyło się 8 listopada w „Czerwonym Tulipanie”. Spotkanie otworzył Tadeusz Korowaj witając wszystkich przybyłych gości. Pierwszym punktem uroczystości była prezentacja tańca przygotowana przez uczestników warsztatów tańca żydowkiego. Młodzież z Zespołu Pieśni i Tańca Karolewo pod opieką Katarzyny Rejent zaprezentowała cztery tańce.
Można by się zastanawiać dlaczego właśnie tutaj, w Polsce mówimy o historii i kulturze Żydów. Mam jednak nadzieję, że wszyscy doskonale zdajemy sobie z tego sprawę. Polacy i Żydzi to tysiąc lat wspólnej historii. Pierwsze rodziny żydowskie już około 1000 roku przyjeżdżały na tereny naszego państwa, więc te nasze korzenie, Polski i Izraela, są ze sobą mocno splecione. Przed II Wojną Światową była największa diaspora żydowska właśnie u nas, w Polsce. Żydzi nazywali Polskę „Polin” co znaczy „tu odpocznę”, bądź „Polania” co znaczy „tu odpoczął Bóg”. Co roku jeżdżę do Izraela na warsztaty i tam często rozmawiam z Żydami. Z tych rozmów wynika, że niemal co 2, 3 Żyd ma polskie korzenie. To niesamowite. Bardzo istotną częścią kultury żydowskiej jest taniec. Szczególnie dla ortodoksyjnych Żydów taniec jest formą modlitwy – mówiła Dorota Herok. – Dla mnie jest to niesamowite doświadczenie, gdy obserwuję Żydów, którzy się modlą, śpiewają i tańczą. To naprawdę wspaniały widok. My przygotowaliśmy na dziś cztery tańce: Hora Chedera – taniec w kręgu, Hava Nagila, taniec weselny oraz Kadosh – taniec modlitwa, oddający chwałę Bogu.

IMG_3001 IMG_2912

IMG_2980 IMG_2946
Uroczyste zakończenie i podsumowanie projektu, 8.11.2017.

Po wspaniałym pokazie tradycyjnego tańca Tadeusz Korowaj krótko przybliżył zgromadzonym swoją wystawę zwiazaną z historią Żydów w naszym mieście, na zakończenie natomiast wszyscy przybyli goście mogli spróbować tradycyjnych potraw żydowskich, które przygotowali uczniowie klasy I, II i III szkoły branżowej I stopnia o zawodzie kucharz oraz pracownik pomocniczy obsługi hotelowej ze Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Kętrzynie pod opieką Ewy Kosiorek oraz Doroty Korneluk.

IMG_3019_m
– Bardzo chętnie przyjęliśmy zaproszenie do udziału w projekcie. Dzięki tej inicjatywie nasi uczniowie mogli spróbować nowych rzeczy oraz wiele się nauczyć, a sam udział w tym przedsięwzięciu był dla nas bardzo miłym doświadczeniem – mówiła Ewa Jakubiec, dyrektor Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Kętrzynie.


Bardzo chętnie przyjęliśmy zaproszenie do udziału w projekcie. Dzięki tej inicjatywie nasi uczniowie mogli spróbować nowych rzeczy oraz wiele się nauczyć, a sam udział w tym przedsięwzięciu był dla nas bardzo miłym doświadczeniem – mówiła Ewa Jakubiec, dyrektor Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Kętrzynie. – Tak jak historia i kultura żydowska jest bardzo bogata, tak samo tradycje związane z jedzeniem są również bardzo ciekawe. Na dzisiejszą degustację staraliśmy sie wybrać kilka różnych potraw: na słodko, koszernych, z wołowiny, z ryby. Podstawowym pokarmem żydowskim jest maca, którą również przygotowaliśmy własnoręcznie. Smacznego! – podsumowała swoją wypowiedź dyrektor zapraszając wszystkich do częstowania się przygotowanymi potrawami.

Projekt Polin
Projekt „Polin, czyli jaki był kętrzyński Żyd?” był prowadzony przez Powiatowy Dom Kultury Czerwony Tulipan w partnerstwie z Zespołem Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego w Karolewie, który reprezentowała Joanna Cieleszyńska, od września do listopada 2017 roku. Do współpracy przystąpili również uczniowie ze Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Kętrzynie, a udział w projekcie wzięły szkoły oraz mieszkańcy z całego powiatu, a także spoza jego granic.

IMG_2877_m
– Młodzież jest bardzo zadowolona z udziału w projekcie, zwłaszcza z warsztatów tanecznych. Podkreślał Jan Mickiewicz – dyr. szkoły w Karolewie. Obok po lewej: Joanna Cieleszyńska – przedstawicielka partnera projektu.


Młodzież jest bardzo zadowolona z udziału w projekcie, zwłaszcza z warsztatów tanecznych. Tańce, których się nauczyli zostaną również zaprezentowane w naszej szkole – mówił Jan Mickiewicz, dyrektor Zespołu Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego w Karolewie. – Wystawa, którą prezentował w naszej placówce pan Tadeusz Korowaj również spotkała się ogromnym zainteresowaniem ze strony naszych uczniów.
Projekt „Polin” był dla nas wyzwaniem – podsumowuje Marlena Szypulska, dyrektor Powiatowego Domu Kultury „Czerwony Tulipan” w Kętrzynie. – Nie spodziewaliśmy się otrzymać środków na ten właśnie pomysł, bo liczyliśmy na wsparcie społeczności wiejskich. Dzieci i młodzież mieszkająca w małych miejscowościach nie ma dostępu do wielu zajęć pozalekcyjnych, w których uczestniczą ich koledzy z większych miast. Będziemy się starać o kolejne środki zewnętrzne. Cieszy mnie najbardziej to, że udało się pozyskać dobrych partnerów, którzy brawurowo wywiązali się ze swoich zadań. To nie tylko obowiązek, ale i wielka satysfakcja dla nas. Szczególnie dziękuję dyr. Janowi Mickiewiczowi oraz dyr. Ewie Jakubiec. Bez nich ten projekt wyglądałby zupełnie inaczej. Nadali mu piękny charakter i scalili młodzież z różnych środowisk.


Wszystkie działania zostały zorganizowane w ramach programu „Wędrowna Akademia Kultury” realizowanego przez Centrum Edukacji i Inicjatyw Kulturalnych w Olsztynie, dofinansowanego ze środków Narodowego Centrum Kultury w ramach Programu „Bardzo Młoda kultura 2016-2018” oraz ze środków samorządów Ełku, Olsztyna, Szczytna i Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego, na które „Czerwony Tulipan” złożył z dobrym skutkiem wniosek grantowy.


Tekst: Monika Pacek